Thống kê của Tổng cục Thống kê và Quỹ Dân số LHQ cho thấy, tỷ số giới tính khi sinh của Việt Nam từ năm 2022 là 115,5 bé trai/100 bé gái. Nhưng phải mấy chục năm nữa mới nhìn thấy hậu quả của tình trạng mất cân bằng giới tính (MCBGT). Đây chính là vấn đề khó nhất trong việc hạn chế tình trạng lựa chọn giới tính làm mất cân bằng giới tính khi sinh (MCBGTKS) ở Việt nam hiện nay.
Nguyên nhân của MCBGTKS một phần do tâm lý ưa thích con trai để nối dõi tông đường, thờ cúng tổ tiên. Nhiều người vẫn đánh giá thấp giá trị của nữ giới trong gia đình và xã hội. Đồng thời, việc tiếp cận các dịch vụ y tế ngày càng dễ dàng hơn trong lựa chọn giới tính thai nhi khi mang thai.
Năm 2006, Việt Nam bắt đầu có tình trạng MCBGTKS nhưng tình trạng này diễn biến rất nhanh và đến nay thì đặc biệt nghiêm trọng. Theo dự báo của Quỹ Dân số LHQ thì đến năm 2050, nước ta dư thừa ít nhất 2,3 triệu cho đến 3,4 triệu đàn ông không có khả năng có vợ. Thực tế này sẽ dẫn đến các hệ quả hôn nhân rối loạn thì tệ nạn xã hội như mại dâm, buôn bán phụ nữ- trẻ em và các hiện tượng mất an ninh khác cũng sẽ bị ảnh hưởng hết sức nghiêm trọng. Các chuyên gia cho biêt, chúng ta không thể quan sát được ngay những hệ quả trên mà phải khoảng 30 năm sau. Tuổi kết hôn trung bình của nam giới Việt Nam hiện nay là 27,2 tuổi. Thì nếu việc lựa chọn con trai từ năm 2006, đến năm 2033 hậu quả mới xuất hiện- Đây chính là việc khó khăn nhất trong hạn chế tình trạng lựa chọn giới tính, MCBGTKS.
Thách thức lớn nhất của công tác dân số tại Việt Nam hiện là làm thế nào để đảm bảo cân đối yêu cầu nhiệm vụ với việc nhận thức và tổ chức thực hiện. Theo Nghị quyết số 21 về công tác dân số trong tình hình mới, yêu cầu nhiệm vụ rất lớn và cùng một lúc, chúng ta phải thực hiện sáu nhiệm vụ trọng tâm của công tác dân số: Duy trì mức sinh thay thế; Đưa tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên; Tận dụng hiệu quả cơ cấu dân số vàng; Thích ứng với già hóa dân số; Thực hiện phân bố dân số hợp lý; Nâng cao chất lượng dân số. Cũng theo các chuyên gia và nhà quản lý, suốt nhiều năm qua làm công tác dân số, chúng ta mặc định: Dân số là giảm sinh, là kế hoạch hóa gia đình. Nay phải thực hiện công tác dân số một cách toàn diện. Trong khi đó, trong quá trình thực hiện còn nhiều khó khăn về kinh phí, con người và bộ máy thực hiện. Với chiến lược dân số Việt Nam đến năm 2030:
- Tuyên truyền nâng cao nhận thức của mọi người về hậu quả của MCBGTKS…
- thực hiện các điều luật nghiêm cấm sử dung công nghệ trong xác định giới tính thai nhi và đình chỉ thai nghén.
- Tuyên truyền và phổ biến những qui định pháp luật, chính sách… liên quan đến bình đẳng giới.
- Tăng cường thanh kiểm tra và xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm.
- Nâng cao địa vị phụ nữ, trẻ em gái trong xã hội, xây dựng các chuẩn mực, giá trị xã hội phù hợp, từng bước khắc phục tư tưởng trọng nam, khinh nữ.
- Khuyến khích sự tham hia của nam giới trong các hoạt động bình đẳng giới.
- Tuyên truyền về giá trị của trẻ em gái, có những hành động thiết thực bảo vệ trẻ em gái để các em sinh ra được bình đẳng…
Ngay từ ngày 04/4/2017, UBND quận Hoàng Mai đã ban hành Kế hoạch số 112/KH-UBND ngày 04/4/2017 của UBND Quận về Kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh trên địa bàn giai đoạn 2017-2025; Kế hoạch 19/KH-BCĐ ngày 11/3/2024 của Ban chỉ đạo Công tác Dân số & PT Quận trong việc Triển khai các họat động kiểm soát MCBGTKS trên địa bàn quận 2024. Cùng với công tác tổ chức truyền thông về MCBGTKS thông qua các hoạt động như: Biểu dương các gia đình có 2 con gái thực hiện tốt chính sách dân số chăm ngoan học giỏi, điểm truyền thông, diễu hành cổ động, sân khấu hóa. Phổ biến kiến thức về tầm quan trọng của việc kiểm soát MCBGTKS, không lựa chọn giới tính thai nhi, bình đẳng giới đến thành viên BCĐ dân số Quận, phường, các ban, ngành đoàn thể, cán bộ khu dân cư, người có uy tin trong cộng đồng và các cặp vợ chồng trong độ tuổi sinh đẻ. Phổ biến kiến thức về luật hôn nhân, luật bình đẳng giới, Luật phòng chống bạo lực gia đình. Nói chuyện chuyên đề về chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên lồng ghép giáo dục giới tính cho học sinh tại các trường THCS trên địa bàn quận. Truyền thông về thực trạng MCBGTKS, nguyên nhân, hệ lụy của MCBGTKS, và tuyên truyền không lựa chọn giới tính thai nhi, bình đẳng giới đến đối tượng là thanh niên tiền hôn nhân. Truyền thông cho các cặp vợ chồng về bình đẳng giới trong việc thực hiện kế hoạch hóa gia đình, trong việc thực hiện chính sách dân số. Tư vấn tại hộ gia đình về nguyên nhân, hệ lụy của mất cân bằng giới tính khi sinh, không thực hiện can thiệp lựa chọn giới tính khi mang thai… Quận Hoàng Mai phấn đấu thực hiện hoàn thành nhiệm vụ chỉ tiêu Thành phố giao, đạt tỷ số giới tính khi sinh không vượt quá 110 trẻ trai/100 trẻ gái./.