Lịch sử Ngày Quốc tế Lao động bắt nguồn từ phong trào đấu tranh của công nhân tại Chicago (Mỹ) vào cuối thế kỷ XIX. Thời điểm đó, người lao động phải làm việc trong điều kiện khắc nghiệt, thời gian lao động kéo dài từ 12 đến 16 giờ mỗi ngày nhưng tiền lương thấp, đời sống bấp bênh. Trước thực trạng đó, phong trào đòi giảm giờ làm, cải thiện điều kiện lao động đã lan rộng trong giới công nhân.
Ngày 1/5/1886, hàng trăm nghìn công nhân tại nhiều thành phố ở Mỹ đã đồng loạt đình công, xuống đường biểu tình với khẩu hiệu nổi tiếng: “8 giờ làm việc, 8 giờ nghỉ ngơi, 8 giờ vui chơi”. Cuộc đấu tranh tại Chicago diễn ra quyết liệt và trở thành tâm điểm của phong trào. Sau đó, sự kiện Sự kiện Haymarket đã xảy ra, khiến nhiều người thiệt mạng và bị bắt giữ, song lại làm dấy lên làn sóng ủng hộ mạnh mẽ trên toàn thế giới đối với quyền lợi của người lao động.
Để tưởng nhớ tinh thần đấu tranh kiên cường của giai cấp công nhân Mỹ và khẳng định quyết tâm tiếp tục đấu tranh cho quyền lợi của người lao động, năm 1889, tại Đại hội của Quốc tế thứ Hai tổ chức ở Paris, các đại biểu đã quyết định lấy ngày 1/5 hằng năm làm Ngày Quốc tế Lao động. Từ đó, ngày 1/5 trở thành ngày đoàn kết quốc tế của giai cấp công nhân và người lao động trên toàn thế giới.
Tại Việt Nam, Ngày Quốc tế Lao động được đón nhận và lan tỏa từ rất sớm, gắn liền với phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc và bảo vệ quyền lợi người lao động. Ngay từ những năm 1930, dưới sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam, giai cấp công nhân và Nhân dân lao động đã tổ chức nhiều hoạt động kỷ niệm ngày 1/5, vừa đấu tranh đòi quyền lợi thiết thực, vừa góp phần thúc đẩy phong trào cách mạng.
Trong các giai đoạn kháng chiến, tinh thần của ngày 1/5 tiếp tục được phát huy, trở thành nguồn động viên to lớn đối với lực lượng lao động cả nước, góp phần quan trọng vào sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước. Bước vào thời kỳ đổi mới và hội nhập, giai cấp công nhân và người lao động Việt Nam ngày càng trưởng thành, đóng vai trò nòng cốt trong phát triển kinh tế – xã hội, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
Ngày nay, Ngày Quốc tế Lao động 1/5 tại Việt Nam không chỉ là dịp nghỉ lễ mà còn là thời điểm để các cấp, các ngành và toàn xã hội nhìn nhận, đánh giá, chăm lo tốt hơn đời sống vật chất và tinh thần cho người lao động. Các chính sách về tiền lương, bảo hiểm xã hội, an toàn lao động, đào tạo nghề… không ngừng được hoàn thiện, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người lao động.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa và cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, người lao động đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức. Yêu cầu về trình độ, kỹ năng nghề nghiệp ngày càng cao, đòi hỏi mỗi người lao động phải không ngừng học tập, nâng cao năng lực, thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động. Đồng thời, các tổ chức công đoàn tiếp tục phát huy vai trò đại diện, bảo vệ quyền lợi hợp pháp, chính đáng cho người lao động trong bối cảnh mới.
Kỷ niệm Ngày Quốc tế Lao động 1/5 là dịp để tôn vinh những đóng góp to lớn của người lao động trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội. Từ công nhân trong các khu công nghiệp, người nông dân trên đồng ruộng, đến đội ngũ trí thức, cán bộ, viên chức… tất cả đều đang ngày đêm lao động, sáng tạo, góp phần xây dựng đất nước ngày càng phát triển.
Hơn một thế kỷ trôi qua, tinh thần của ngày 1/5 vẫn giữ nguyên giá trị. Đó là tinh thần đoàn kết, đấu tranh vì công bằng xã hội, vì quyền được làm việc trong điều kiện an toàn, được hưởng thành quả lao động xứng đáng và được sống trong một xã hội văn minh, tiến bộ.
Ngày Quốc tế Lao động 1/5 không chỉ là ngày của riêng người lao động mà còn là biểu tượng của những giá trị nhân văn cao đẹp. Tinh thần ấy sẽ tiếp tục được kế thừa và phát huy, trở thành động lực để mỗi quốc gia, mỗi dân tộc không ngừng vươn lên, hướng tới một tương lai tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người.